Το μαύρο θέατρο αποτελεί ιδιαίτερη μορφή θεατρικής έκφρασης, η οποία βασίζεται στη δημιουργία οπτικών ψευδαισθήσεων μέσω του συνδυασμού φωτισμού και κίνησης. Η τεχνική του εδράζεται στην αρχή του «μαύρου θαλάμου»: σε σκηνή όπου το φόντο, τα πλευρικά παραπετάσματα και το δάπεδο καλύπτονται με μαύρο βελούδο, το ανθρώπινο μάτι δεν διακρίνει ό,τι είναι μαύρο μπροστά σε μαύρο. Κατευθυνόμενες δέσμες φωτός ή υπεριώδης φωτισμός [black light] καθιστούν ορατά μόνο τα ανοιχτόχρωμα ή φθορίζοντα αντικείμενα, σκηνικά στοιχεία και κοστούμια· τα φθορίζοντα υλικά εκπέμπουν ορατό φως όταν εκτίθενται σε υπεριώδη ακτινοβολία. Αντίθετα, οι ηθοποιοί, οι χειριστές και οι χειρίστριες, με ολόμαυρη ενδυμασία, διαφεύγουν του βλέμματος του κοινού. Με τον τρόπο αυτό δημιουργείται η ψευδαίσθηση αυτόνομης κίνησης φωτεινών μορφών ή αντικειμένων στον χώρο.
Η αρχή της αορατότητας του μαύρου πάνω στο μαύρο αξιοποιήθηκε αρχικά στη σκηνική μαγεία. Το 1885 ο Βαυαρός ηθοποιός Max Auzinger [Μαξ Άουτσινγκερ], με το ψευδώνυμο Ben Ali Bey [Μπεν Αλί Μπέη], καθιέρωσε το τέχνασμα της «μαύρης τέχνης» [Black Art]. Ο Georges Méliès [Ζωρζ Μελιές] μετέφερε την ίδια αρχή στον πρώιμο κινηματογράφο, ενώ ο Κωνσταντίν Στανισλάφσκι [Konstantin Stanislavski] χρησιμοποίησε το μαύρο βελούδο στη σκηνοθεσία της Ζωής του ανθρώπου [Жизнь человека] του Λεονίντ Αντρέγιεφ [Leonid Andreyev] στο Θέατρο Τέχνης της Μόσχας (1907). Στο Παρίσι, από τις αρχές της δεκαετίας του 1950, οι κουκλοπαίκτες Georges Lafaye [Ζωρζ Λαφάγ] και Yves Joly [Υβ Ζολύ] διερεύνησαν τη μαύρη σκηνή ως αυτόνομο δραματικό μέσο.
Η σύγχρονη μορφή του είδους διαμορφώθηκε στην Τσεχοσλοβακία, υπό την επίδραση των Γάλλων κουκλοπαικτών. Θεμελιωτής του θεωρείται ο Jiří Srnec [Γίρζι Σρνετς] (1931–2021), ο οποίος συγκρότησε το 1959 με τη Hana Lamková [Χάνα Λάμκοβα] και τον Josef Lamka [Γιόζεφ Λάμκα] την ομάδα 7/7 στην Πράγα και ίδρυσε το 1961 τον πρώτο επαγγελματικό θίασο μαύρου θεάτρου. Η πρώτη διεθνής εμφάνιση του θιάσου στο Φεστιβάλ του Εδιμβούργου (1962) σηματοδότησε την παγκόσμια αναγνώριση του είδους· έκτοτε ο θίασος περιόδευσε σε περισσότερες από 60 χώρες, ενώ η ελληνική κριτική ασχολήθηκε μαζί του ήδη το 1965. Ακολούθησαν και άλλοι θίασοι, με έμφαση στον χορό, στη μιμική ή στις νέες τεχνολογίες του φωτός: το Ta Fantastika, που ίδρυσε ο Petr Kratochvíl [Πετρ Κράτοχβιλ] στη Νέα Υόρκη το 1981 και εγκατέστησε μόνιμα στην Πράγα το 1993, το Image Theatre (1989) και το HILT Black Light Theatre (2007). Η Πράγα αναδείχθηκε σε παγκόσμιο κέντρο του είδους.
Από τεχνική άποψη, η παράσταση απαιτεί πλήρως σκοτεινό χώρο, κατάλληλα τοποθετημένους προβολείς και λαμπτήρες υπεριώδους φωτός, φθορίζοντα υλικά, καθώς και ηθοποιούς ντυμένους εξ ολοκλήρου στα μαύρα, με κουκούλα και γάντια. Η ακρίβεια των κινήσεων είναι κρίσιμη, καθώς η παραμικρή έκθεση ακάλυπτου δέρματος ή η είσοδος του σώματος στη δέσμη του φωτός αναιρεί την ψευδαίσθηση.
Από πλευράς αισθητικής, το μαύρο θέατρο δημιουργεί ένα ονειρικό και αλλόκοσμο σύμπαν, όπου οι νόμοι της φυσικής μοιάζουν να καταργούνται. Η μαύρη σκηνή εξαλείφει την αίσθηση του βάθους και λειτουργεί ως δισδιάστατη επιφάνεια, πάνω στην οποία το φως σχεδιάζει μορφές, γραμμές και χρώματα. Αντικείμενα αιωρούνται, μεταμορφώνονται και εξαφανίζονται, ενώ το αθέατο σώμα μεταβιβάζει την κίνησή του στο ορατό αντικείμενο, το οποίο αναδεικνύεται σε ισότιμο φορέα της δράσης. Η αφήγηση προκύπτει από την κίνηση, τη μουσική και τα οπτικά εφέ, γεγονός που επιτρέπει στο είδος να υπερβαίνει τους γλωσσικούς φραγμούς. Κεντρικό ρόλο διαδραματίζει η έκπληξη, καθώς το κοινό αναζητεί τον τρόπο με τον οποίο επιτυγχάνεται η ψευδαίσθηση.
Η τεχνική βρήκε εφαρμογή σε πολλές μορφές των παραστατικών τεχνών: στο κουκλοθέατρο, στον χορό και στη μιμική, όπως στις παραστάσεις με προσωπίδες μπροστά σε μαύρο φόντο του ελβετικού θιάσου Mummenschanz [Μούμμενσαντς] (ιδρ. 1972). Σήμερα το μαύρο θέατρο αξιοποιείται επίσης σε εκπαιδευτικά προγράμματα, σε παραστάσεις παιδικού θεάτρου και σε τουριστικά θεάματα.